Μητρική αγάπη

   Η μητρική αγάπη, καθώς ανέφερα εκεί, είναι μια χωρίς όρους επιβεβαίωση της ζωής του παιδιού και των αναγκών του. Σ' αυτή την περιγραφή μια σημαντική παρατήρηση πρέπει να προστεθεί. Η επιβεβαίωση της ζωής του παιδιού έχει δύο όψεις: η μία είναι η φροντίδα και η ευθύνη, οι απόλυτα αναγκαίες για τη διαφύλαξη της ζωής του παιδιού και την ανάπτυξή του, η άλλη πηγαίνει πιο μακριά από την απλή συντήρηση. Είναι η στάση εκείνη που ενσταλάζει στο παιδί την αγάπη για την ζωή, που του δίνει το συναίσθημα: είναι ωραίο να είσαι ζωντανός, είναι ωραίο να είσαι ένα αγόρι ή κορίτσι, είναι ωραίο να βρίσκεσαι σε αυτή τη γη. Αυτές οι δύο όψεις της μητρικής αγάπης εκφράζονται πολύ περιεκτικά στη βιβλική ιστορία της δημιουργίας. Ο Θεός δημιουργεί τον κόσμο και τον άνθρωπο. Αυτό αντιστοιχεί στην απλή φροντίδα και επιβεβαίωση της ύπαρξης. Αλλά ο Θεός πηγαίνει πιο μακριά απ΄ αυτήν την ελάχιστη προσφορά. Ύστερα από κάθε μέρα της δημιουργίας της φύσης και του ανθρώπου, ο Θεός λέει: " Αυτό είναι καλό!". Η μητρική αγάπη, σ' αυτό το δεύτερο στάδιο, κάνει το παιδί να νιώθει: είναι ωραίο που έχω γεννηθεί. Αυτό ενσταλάζει στο παιδί την αγάπη για τη ζωή κι όχι μόνο την επιθυμία να παραμείνει ζωντανό. Η ίδια ιδέα μπορούμε να δούμε ότι εκφράζεται σ' έναν άλλο βιβλικό συμβολισμό. Η γη της επαγγελίας (η γη είναι πάντα μητρικό σύμβολο) περιγράφεται με το γάλα και το μέλι που ρέουν άφθονα. Το γάλα είναι το σύμβολο της πρώτης έννοιας της αγάπης, δηλαδή της φροντίδας και της ασφάλειας. Το μέλι συμβολίζει τη γλυκύτητα της ζωής, την αγάπη γι' αυτήν και την ευτυχία να είναι κανείς ζωντανός. Οι περισσότερες μητέρες είναι ικανές να δώσουν "γάλα", λίγες όμως είναι ικανές να δώσουν και "μέλι". Για να είναι ικανή μια μητέρα να δώσει μέλι, δε φτάνει να είναι μόνο μια "καλή μητέρα", αλλά και ένα ευτυχισμένο άτομο. Σ' αυτό το στόχο πολλές μητέρες δε φτάνουν. Η επίδραση τους στο παιδί είναι αποφασιστική. Η αγάπη της μητέρας για τη ζωή είναι τόσο μεταδοτική, όσο και η αγωνία της. Και οι δύο καταστάσεις έχουν μια βαθιά επίδραση στην όλη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού. Μπορεί κανείς πραγματικά να διακρίνει ανάμεσα στα παιδιά -και στους ενήλικες- εκείνα που πήραν μόνο "γάλα" και εκείνα που πήραν "γάλα και μέλι".
   Σε αντίθεση με την αδελφική και ερωτική αγάπη, που είναι αγάπη ανάμεσα σε ίσους, η σχέση της μητέρας και του παιδιού είναι από την ίδια της τη φύση σχέση ανισότητας. Ο ένας έχει ανάγκη απ' όλη τη βοήθεια και ο άλλος την προσφέρει. Γι' αυτόν τον αλτρουιστικό και ανιδιοτελή χαρακτήρα της, η μητρική αγάπη έχει θεωρηθεί σαν το ανώτερο είδος αγάπης και ο πιο ιερός συναισθηματικός δεσμός. Φαίνεται ωστόσο πως το πραγματικό κατόρθωμα της μητρικής αγάπης βρίσκεται όχι στην αγάπη της μητέρας για το νήπιο αλλά στην αγάπη της για το παιδί που μεγαλώνει. Στην πραγματικότητα η πλειοψηφία των μητέρων αγαπάνε τα παιδιά όσο ακόμα είναι μικρά και εξαρτώνται ολοκληρωτικά απ΄αυτές. Οι περισσότερες γυναίκες θέλουν παιδιά, είναι ευτυχισμένες με το νεογέννητο και πρόθυμες να το φροντίσουν. Κι αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι δεν παίρνουν τίποτα σαν ανταπόδοση από το παιδί, εκτός από ένα χαμόγελο ή την έκφραση ικανοποίησης στο πρόσωπό του. Φαίνεται πως αυτή η στάση της αγάπης έχει κατά ένα μέρος τις ρίζες της σ' έναν ενστικτώδες κόσμο που βρίσκεται στα ζώα καθώς και στο ανθρώπινο θηλυκό. Αλλά οποιοδήποτε κι αν είναι το βάρος αυτού του ενστίκτου, υπάρχουν επίσης οι ειδικά ψυχολογικοί παράγοντες που είναι υπεύθυνοι γι αυτό το είδος της μητρικής αγάπης. Όσο νιώθει πως το νήπιο είναι μέρος του εαυτού της, η αγάπη της μητέρας και η λατρεία της είναι ίσως ικανοποίηση του ναρκισσισμού της. Ένα άλλο ελατήριο μπορεί να βρεθεί στην επιθυμία της μητέρας για δύναμη ή κατοχή. Το παιδί, αδύναμο για οτιδήποτε και ολοκληρωτικά υποκείμενο στη θέληση της μητέρας, αποτελεί ένα φυσικό αντικείμενο ικανοποίησης για μια αυταρχική και κτητική γυναίκα.
   Αν και συνηθισμένα τα ελατήρια αυτά, είναι πιθανό λιγότερο σημαντικά και λιγότερο κοινά από εκείνο το κίνητρο που μπορεί να ονομαστεί ανάγκη για υπέρβαση. Αυτή η ανάγκη για υπέρβαση είναι μια από τις βασικές ανάγκες του ανθρώπου, και έχει τις ρίζες της στο γεγονός της αυτεπίγνωσης. Στο γεγονός ότι ο άνθρωπος δεν είναι ικανοποιημένος με το ρόλο ενός απλού δημιουργήματος, ότι δεν μπορεί να δεχτεί τον. εαυτό του σαν ένα ζάρι που το πέταξαν πάνω στο τραπέζι. Έχει ανάγκη να αισθάνεται σαν δημιουργός, να υπερβεί τον παθητικό ρόλο του δημιουργήματος. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να πετύχει κανείς αυτή την ικανοποίηση της δημιουργίας. Ο πιο φυσικός αλλά και ο πιο εύκολος είναι η φροντίδα και η αγάπη της μητέρας για το δικό της δημιούργημα. Υπερβαίνει τον εαυτό της στο νήπιό της, η αγάπη της γι' αυτό δίνει στη ζωή της νόημα και σημασία. (Ακριβώς στην αδυναμία του αρσενικού φύλου να ικανοποιήσει την ανάγκη του για υπέρβαση με την τεκνοποίηση βρίσκεται η παρόρμηση του να υπερβεί τον εαυτό του δημιουργώντας πράγματα και ιδέες.)
   Αλλά το παιδί πρέπει να μεγαλώσει. Πρέπει να ξεφύγει από τη μήτρα της μητέρας, από το μαστό της. Πρέπει τελικά να γίνει μια εντελώς χωριστή ανθρώπινη ύπαρξη. Η πραγματική ουσία της μητρικής αγάπης είναι η φροντίδα για την ωρίμανση του παιδιού, κι αυτό σημαίνει να θέλει την απομάκρυνσή του από αυτήν. Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά από την ερωτική αγάπη. Στην ερωτική αγάπη δύο άνθρωποι που ήταν χωρισμένοι, ξένοι, γίνονται ένα. Στη μητρική αγάπη δύο άνθρωποι που ήταν ένα αποχωρίζονται. Η μητέρα όχι μόνο πρέπει να ανεχθεί, αλλά πρέπει να επιθυμεί και να βοηθήσει τον αποχωρισμό του παιδιού. Είναι ακριβώς σ' αυτό το στάδιο όπου πολλές μητέρες αποτυγχάνουν στο καθήκον της μητρικής αγάπης, επειδή μόνο σ' αυτό το στάδιο η μητρική αγάπη γίνεται ένα τόσο δύσκολο καθήκον, που απαιτεί ανιδιοτέλεια και ικανότητα να δίνεις το παν και να μη θέλεις τίποτε άλλο παρά μόνο την ευτυχία του αγαπημένου. Η ναρκισσιστική, η αυταρχική, η κτητική γυναίκα μπορεί να πετύχει στο να είναι μια μητέρα "με αγάπη" μόνο στην περίοδο που το παιδί είναι μικρό. Μόνο η γυναίκα  που αγαπά πραγματικά, η γυναίκα που είναι πιο ευτυχισμένη όταν δίνει παρά όταν παίρνει, που είναι σταθερά θεμελιωμένη στη δική της ύπαρξη, μπορεί να είναι μια μητέρα που αγαπά όταν το παιδί βρίσκεται στο στάδιο του αποχωρισμού.
   Η μητρική αγάπη για το παιδί που μεγαλώνει, αγάπη που δε θέλει τίποτε για τον εαυτό της, είναι ίσως η μορφή της αγάπης που πιο δύσκολα πετυχαίνεται. Κι είναι πολύ εύκολο να ξεγελαστεί κανείς εξαιτίας της ευκολίας με την οποία μια μητέρα αγαπά το νήπιό της. Αλλά ακριβώς εξαιτίας αυτής της δυσκολίας μια γυναίκα μπορεί να είναι μια μητέρα που αληθινά αγαπά αν έχει την ικανότητα της ¨αγάπης", αν είναι δηλαδή ικανή να αγαπά τον άντρα της, άλλα παιδιά, τους ξένους, κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Η γυναίκα που δεν  είναι ικανή για την αγάπη με αυτήν την έννοια, μπορεί να είναι μια στοργική μητέρα στην περίοδο που το παιδί της είναι μικρό. Πλην όμως δε μπορεί να είναι μια μητέρα που αγαπά, πράγμα που δοκιμάζεται την προθυμία της να υποστεί το χωρισμό και να συνεχίσει ν' αγαπά και μετά το χωρισμό.

Η Τέχνη της Αγάπης, Έριχ Φρόμ

Ιερό

"Η έννοια της ιερότητας αποτελεί το θεμέλιο κάθε πίστης. Υπάρχει ένας κόσμος στον οποίο δεν πρέπει να μπαίνουμε, μια περιοχή στην οποία δε μας επιτρέπεται καν να τολμήσουμε να εισέλθουμε. Το πρώτο βήμα για οποιαδήποτε πίστη είναι η αναγνώριση της ύπαρξης του ιερού, η αποδοχή του και ο απόλυτος σεβασμός του."

Χαρούκι Μουρακάμι, 1Q84

"Οι θεοί χαρίζουν τα δώρα και οι θεοί τα παίρνουν πίσω. Ακόμη κι αν εσύ δεν το  ξέρεις, οι θεοί θυμούνται καλά τι έχουν δώσει. Δεν ξεχνούν τίποτα. Καλό είναι τα ταλέντα που μας δόθηκαν να τα χρησιμοποιούμε με όση μεγαλύτερη σύνεση μπορούμε."

Χαρούκι Μαρουκάμι, 1Q84

"Στον κόσμο αυτό δεν υπάρχει απόλυτο κακό και απόλυτο καλό. Το καλό και το κακό δεν είναι αμετακίνητα και σταθερα, αλλά μονίμως αλλάζουν θέση. Το καλό μπορεί μέσα σ' ένα δευτερόλεπτο να μετατραπεί σε κακό, όπως και το  αντίθετο. Το σημαντικό είναι να διατηρείς την ισορροπία ανάμεσα στο αέναως μεταβαλλόμενο καλό και κακό. Αν κλίνεις λίγο περισσότερο προς τη μία ή την άλλη  πλευρά, δυσκολεύεται να διατηρήσεις την ηθική της καθημερινής ζωής. Μάλιστα, θα μπορούσαμε να πούμε πως το καλό είναι η ισορροπία η ίδια."

Χαρούκι Μαρουκάμι, 1Q84

"Ο περισσότερος κόσμος δεν ψάχνει για αλήθειες που αποδεικνύονται. Όπως ειπες κι εσύ, συχνά η αλήθεια συνοδεύεται από έντονο πόνο και κανείς δεν ψάχνει για οδυνηρές αλήθειες. Ο κόσμος χρειάζεται όμορφες κι ευχάριστες ιστορίες για να νιώσει πως ή ζωή του έχει έστω και λίγο νόημα. Γι' αυτό ακριβώς δημιουργήθηκαν οι θρησκείες"

Χαρούκι Μαρουκάμι, 1Q84

Πρακτικές Συμβουλές για τη Μάθηση και το Παιχνίδι

  Οι περιοχές που θα πρέπει να καλλιεργήσετε και να ενθαρρύνετε είναι:
    

  Η αίσθηση της γεύσης. Σε αυτό ακριβώς το στάδιο δεν χρειάζεται να κάνετε κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια για να διεγείρετε αυτή την αίσθηση. Οι γευστικοί κάλυκες του μωρού σας διεγείρονται σε κάθε γεύμα είτε θηλάζει είτε τρέφεται με μπιμπερό.
             

  Η αίσθηση της όσφρησης. Στα περισσότερα περιβάλλοντα ο δυνατός μηχανισμός της όσφρησης στα βρέφη ασκείται καλά. Υπάρχει το μητρικό γάλα, το άρωμα της μαμάς, ο σκύλος που τρέχει τριγύρω...
   
  Η αίσθηση της όρασης. Αν και κάποτε πίστευαν ότι τα μωρά  είναι τυφλά όταν γεννιούνται, τώρα ξέρουμε ότι τα μωρά όχι μόνο μπορούν να δουν, αλλά και αρχίζουν να μαθαίνουν μέσα από αυτά που βλέπουν. Μέσω της αίσθησης της όρασης μαθαίνουν πολύ γρήγορα να ξεχωρίζουν τα αντικείμενα από τους ανθρώπους, να ερμηνεύουν τη γλώσσα του σώματος και άλλες μη λεκτικές ενδείξεις και να καταλαβαίνουν κάτι παραπάνω κάθε μέρα για τον κόσμο γύρω τους.
  Διακοσμήσετε το δωμάτιο ή τη γωνιά του μωρού σας έχοντας περισσότερο ως στόχο τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος με οπτικά ερεθίσματα παρά την ικανοποίηση του δικού σας γούστου. Να έχετε υπόψιν σας ότι στα μωρά αρέσουν οι έντονες αντιθέσεις και ότι τα τραβούν περισσότερο τα έντονα και φωτεινά σχήματα παρά τα απαλά και ντελικάτα (προτιμούν τα ασπρόμαυρα σχήματα τις πρώτες έξι βδομάδες και αργότερα τα πιο φωτεινά). Περιορίστε τα παιχνίδια στην κούνια στο καρότσι, στο πάρκο και στο κάθισμα σε ένα ή δύο τη φορά καθώς τα πολλά παιχνίδια μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση και υπερδιέγερση.
  Πολλά αντικείμενα ανάμεσα στα οποία και παιχνίδια μπορούν να ερεθίσουν οπτικά ένα μωρό:

• Κρεμαστά παιχνίδια κούνιας.
• Άλλα κινούμενα αντικείμενα. Μπορείτε να μετακινήσετε μια κουδουνίστρα ή κάποιο άλλο παιχνίδι με έντονο χρώμα μπροστά από τα μάτια του για να το ενθαρρύνεται να παρακολουθεί κινούμενα αντικείμενα.
• Τα ακίνητα αντικείμενα. Τα μωρά περνούν πολλές ώρες κοιτώντας απλά πράγματα. Αυτή η ώρα δεν είναι ώρα τεμπελιάς αλλά μάθησης.
• Οι καθρέφτες. Οι καθρέφτες δίνουν σε ένα μωρό μια άποψη που αλλάζει συνεχώς και για αυτό τα περισσότερα μωρά τους λατρεύουν.
• Οι άνθρωποι. Τα μωρά ευχαριστιούνται να κοιτούν από κοντά τα πρόσωπα.
• Τα βιβλία. Δείξτε στο μωρό απλές εικόνες με μωρά, παιδιά, ζώα ή παιχνίδια και ονομάστε τα. 
• Ο κόσμος. Πολύ σύντομα το μωρό σας θα ενδιαφερθεί να δει τι γίνεται πέρα από τη μύτη του. Δώστε του άφθονες ευκαιρίες να δει τον κόσμο από το καρότσι περιπάτου, το καρότσι ύπνου, το κάθισμα του αυτοκινήτου ή κουβαλώντας το έτσι ώστε να βλέπει μπροστά.

  Η αίσθηση της ακοής. Η ακοή είναι αυτή μέσω της οποίας τα βρέφη μαθαίνουν τη γλώσσα, τον ρυθμό, τον κίνδυνο, τις συγκινήσεις, τα αισθήματα και τόσα άλλα που συμβαίνουν γύρω τους. Ο ακουστικός ερεθισμός μπορεί να προέρχεται α΄πο οποιαδήποτε πηγή.

• Η ανθρώπινη φωνή. Είναι φυσικά το πιο σημαντικό είδος ήχου στη ζωή ενός βρέφους. Χρησιμοποιήστε λοιπόν τη δική σας φωνή μιλήστε, τραγουδήστε και γουργουρίστε στο μωρό σας. Δοκιμάστε νανουρίσματα, παιδικά τραγουδάκια και αυτοσχέδια ποιηματάκια. Μιμηθείτε ήχους ζώων... Και το πιο σημαντικό επαναλάβετε τους ήχους που κάνει το μωρό σας.
• Οι ήχοι στο σπίτι. Πολλά μωρά σαγηνεύονται από μια απαλή ή δυνατή μουσική υπόκρουση, από το βουητό μιας ηλεκτρικής σκούπας ή ενός μίξερ, από το τρίξιμο του χαρτιού...
• Οι κουδουνίστρες και τα άλλα παιχνίδια που βγάζουν απαλούς ήχους. Δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι το μωρό σας να είναι σε θέση να κουνήσει από μόνο του μια κουδουνίστρα, τους πρώτους μήνες κουνήστε την εσείς, βάλτε την μέσα στο χέρι του  μωρού και βοηθήστε το να την κουνήσει...
• Τα μουσικά κουτιά. Θα εκπλαγείτε πόσο γρήγορα θα μάθει το μωρό σας να αναγνωρίζει ένα σκοπό. Είναι ιδιαίτερα ωφέλιμα τα μουσικά κουτιά που έχουν και οπτικά ερεθίσματα...
• Τα μουσικά παιχνίδια. Είναι ιδιαίτερα ωφέλιμα τα παιχνίδια που βγάζουν μουσική και που παράλληλα παρέχουν οπτικά ερεθίσματα, κάνοντας έτσι το μωρό να ασκεί τις πρώτες κινητικές του δεξιότητες.
• Οι δίσκοι και οι κασέτες του παιδιού σας. Να παρακολουθείτε πάντα το μωρό σας για να δείτε πως αντιδράει στη μουσική. Αν δείχνει να ενοχλείται με την μουσική που παίζετε σταματήστε τη.

  Η αίσθηση της αφής. Η αφή, αν και συχνά την υποτιμάμε, στην πραγματικότητα είναι ένα από τα πιο πολύτιμα εργαλεία ενός μωρού στο να εξερευνά και να μαθαίνει τον κόσμο. Μέσα από την αφή το μωρό μαθαίνει ότι το δέρμα της μαμάς είναι απλό  και του μπαμπά κάπως τραχύ, και ότι το να τρίβει πάνω του ένα αρκουδάκι είναι υπέροχο, ενώ να τρίβει μια σκληρή βούρτσα δεν είναι και τόσο ωραίο. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι μαθαίνει ότι αυτοί που το φροντίζουν είναι στοργικοί, ένα μήνυμα που στέλνετε στο μωρό σας κάθε φορά που  το κάνετε μπάνιο, του αλλάζετε πάνες, το ταΐζετε ή το κουνάτε στην αγκαλιά σας.
  Μπορείτε να προσφέρετε στο μωρό σας μια πιο μεγάλη ποικιλία από αγγίγματα χρησιμοποιώντας τα εξής:

• Ένα στοργικό χάδι.Προσπαθήστε να μάθετε πως του αρέσει να το πιάνετε δυνατά ή απαλά, γρήγορα ή σιγά. Τα περισσότερα μωρά τρελαίνονται να τα χαϊδεύεται και να τα φιλάτε, να τους γαργαλάτε την κοιλιά ή να τρίβετε τα χείλη σας πάνω τους, να χτυπάτε απαλά τα δακτυλάκια τους και τις πατούσες τους.
• Μασάζ. Έχει αποδειχθεί ότι τα μωρά που τους κάνουν μασάζ τουλάχιστον για είκοσι λεπτά καθημερινά παίρνουν βάρος γρηγορότερα και παρουσιάζουν καλύτερη συνολική εικόνα σε σύγκριση με τα μωρά που δεν τα αγγίζουν πολύ. Τα μωρά που δεν τα αγγίζει κανείς και καθόλου δεν αναπτύσσονται φυσιολογικά.
• Τα υφάσματα. Δοκιμάστε να τρίψετε πάνω στο δέρμα του μωρού σας διαφορετικά υφάσματα ώστε να μάθει ποια είναι η αίσθηση του καθενός. Αργότερα ενθαρρύνετέ το να τα εξερευνήσει μόνο του. Αφήστε το να ξαπλώσει μπρούμυτα πάνω στην επιφάνεια διαφορετικών υφάνσεων...
• Τα υφασμάτινα παιχνίδια. Δώστε στο μωρό σας παιχνίδια με ενδιαφέρουσες υφάνσεις, όπως ένα βελουδένιο αρκουδάκι και ένα μαλλιαρό σκυλάκι, μερικά σκληρά ξύλινα κομμάτια και μερικά μαλακά γεμισμένα με πούπουλα, μια τραχιά ξύλινη κουτάλα και ένα απαλό μεταλλικό μπολ, ένα μεταξωτό μαξιλάρι και ένα με κόμπους.

  Η κοινωνική ανάπτυξη. Το μωρό σας γίνεται ένα κοινωνικό ον παρακολουθώντας σας, επικοινωνώντας μαζί σας, με την υπόλοιπη οικογένεια και αργότερα με τους άλλους. Δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να αρχίζετε να του μαθαίνετε πως να κάνει ένα επιτυχημένο πάρτι ή να κάνει μια ενδιαφέρουσα κουβέντα για το μπουφέ, αλλά είναι η στιγμή να αρχίσετε να του μαθαίνεται, δίνοντας εσείς το παράδειγμα, το πως πρέπει να συμπεριφερόμαστε ο ένας στον άλλον...
  Τα παιχνίδια που βοηθούν τα μωρά να αναπτυχθούν κοινωνικά είναι τα πάνινα ζωάκια, τα μόμπιλς με ζωάκια και οι κούκλες. Αν και θα περάσουν πολλοί μήνες μέχρι να μπορούν να τα αγκαλιάσουν και να παίζουν μαζί τους, παρόλα αυτά μπορούν ακόμη και αυτή τη στιγμή να αρχίσουν να συνομιλούν μαζί τους. Αργότερα οι ευκαιρίες που θα έχει το παιδί για παιχνίδια προσποίησης και μεταμφιέσεων θα βοηθήσουν να αναπτύξει την κοινωνικότητα του.

  Η ανάπτυξη κινητικότητας των άκρων. Σε αυτό το στάδιο οι κινήσεις των χεριών του μωρού σας είναι εντελώς τυχαίες, αλλά σε δυο μήνες (4 μηνών) αυτά τα μικροσκοπικά χεράκια δεν θα κινούνται πια άσκοπα και ανεξέλεγκτα. Μπορείτε να βοηθήσετε να αναπτυχθεί η εκούσια κίνηση δίνοντάς στο μωρό σας άφθονη ελευθερία. Δώστε του διαφορετικά αντικείμενα που είναι εύκολο να τα πιάσει και να τα χειριστεί με τα μικρά του χεράκια, αντικείμενα που δεν απαιτούν τέλεια επιδεξιότητα. Και καθώς τα μωρά συνήθως δεν γραπώνουν αντικείμενα που βρίσκονται κατευθείαν μπροστά τους, δώστε τα στο μωρό σας από το πλάι.
  Δώστε στο μωρό σας πολλές ευκαιρίες να εξασκεί τα χέρια του χρησιμοποιώντας τα ακόλουθα:

• Κουδουνίστρες που εφαρμόζουν άνετα στα μικρά του χέρια.
• Παιχνίδια που προσαρμόζονται στην κούνια, στο καρότσι ή στο πάρκο και που έχουν πολλά εξαρτήματα για να τα πιάνει γερά το μωρό σας, να τα περιστρέφει, να τα τραβάει, να τα σπρώχνει.
• Πίνακες δραστηριοτήτων που απαιτούν να κάνει μια ευρεία γκάμα κινήσεων με τα χέρια του για να λειτουργήσουν. Εκτός από το ότι αυτά τα παιχνίδια βοηθούν τα μωρά να αποκτούν την ικανότητα να περιστρέφουν, να πληκτρολογούν, να σπρώχνουν και να πιέζουν, τους μαθαίνουν επίσης την έννοια της αιτίας και του αποτελέσματος.

  Η ανάπτυξη του μυϊκού συστήματος. Η ανάπτυξη του μυϊκού συστήματος του μωρού δεν επιτυγχάνεται με συγκεκριμένες γυμναστικές ασκήσεις φυσικής αγωγής! Αντιθέτως, οι αναπτυγμένες κινητικές ικανότητες , τα σωστά ανεπτυγμένα σώματα και η φυσική υγεία στα βρέφη εξαρτώνται από την καλή διατροφή, τη σωστή παρακολούθηση της υγείας τους και την παροχή πολλών ευκαιριών ώστε να παρακινούνται από μόνα τους σε φυσικές δραστηριότητες. Αλλάξτε συχνά τη στάση του μωρού σας κατά την διάρκεια της μέρας: βάλτε το να στηριχτεί σε μια καθιστή στάση, βάλτε το να καθίσει κάποιες φορές μπρούμυτα και άλλες ανάσκελα, για να αυξήσετε στον μέγιστο βαθμό τις ευκαιρίες  για σωματική δραστηριότητα.
  Ενθαρρύνετε τη φυσική ανάπτυξη τραβώντας το μωρό σε μια καθιστή στάση , αφήνοντάς το να "πετάξει" δίνοντάς του την ευκαιρία να γυμνάσει τα χέρια και τα πόδια του, ή να κάνει "ιππασία" μπρούμυτα, κατά μήκος στα πόδια σας. Παρακινήστε το να γυρίζει βάζοντας ένα ενδιαφέρον αντικείμενο στη μια πλευρά  καθώς το μωρό είναι μπρούμυτα. Αν γυρίσει λίγο τότε σπρώξτε το απαλά για να γυρίσει τελείως. Επίσης, ενθαρρύνεται το να συρθεί αφήνοντάς το να σπρώχνει κόντρα στα χέρια σας καθώς είναι μπρούμυτα.

  Η νοητική ανάπτυξη. Η ενθάρρυνση της ανάπτυξης όλων των αισθήσεων όπως και του ελέγχου του μυϊκού συστήματος και της κινητικότητας των άκρων θα συμβάλει στη νοητική ανάπτυξη του μωρού σας. Να μιλάτε πολύ στο μωρό σας από την πρώτη στιγμή. Δώστε ονόματα στα αντικείμενα, στα ζώα και στους ανθρώπους που βλέπει το μωρό σας, δείξτε του τα μέρη του σώματος, εξηγείτε του τι κάνετε. Διαβάστε του παιδικά τραγουδάκια και απλές ιστορίες δείχνοντάς του ταυτόχρονα εικόνες. Εκθέστε το μωρό σας σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Ταξιδέψτε με λεωφορεία, αυτοκίνητα, ταξί. Ακόμη και στο σπίτι αλλάξτε του οπτική γωνία: βάλτε το παιδικό κάθισμα κοντά στο παράθυρο ή μπροστά από έναν καθρέφτη, βάλτε το μωρό να ξαπλώσει στη μοκέτα στη μέση του καθιστικού για να παρατηρεί το τι γίνεται, ή στη μέση του κρεβατιού για να σας βλέπει να διπλώνεται πλυμένα ρούχα, ή βάλτε το καρότσι στην κουζίνα ενώ ετοιμάζετε βραδινό.

  Ό,τι και να κάνετε όμως μην πιέσετε τον εαυτό σας ή το μωρό σας να κάνει κάτι. Το θέμα είναι το παιχνίδι και θα πρέπει να το διασκεδάζετε. Η μάθηση αν και είναι σημαντική συμπληρώνει το παιχνίδι.

"Τι να περιμένεις τον πρώτο χρόνο",  Murkoff

Πως να δημιουργείται τη σωστή ατμόσφαιρα μάθησης

............ Αν θέλετε να ελέγξετε αυτά που έχετε κάνει μέχρι τώρα ενστικτωδώς, για να δείτε αν είστε στο σωστό δρόμο, θα σας βοηθήσουν οι ακόλουθες συμβουλές για το πως να δημιουργείτε τη σωστή ατμόσφαιρα μάθησης και πως να παρέχετε ερεθίσματα στο μωρό σας.

Πως να δημιουργήσετε ένα καλό περιβάλλον

  Αγαπήστε το μωρό σας. Τίποτα δεν βοηθάει ένα μωρό να μεγαλώσει και να αναπτυχθεί τόσο όσο το να το αγαπούν.

  Επικοινωνήστε με το  μωρό σας. Εκμεταλλευτείτε κάθε ευκαιρία για να του μιλήσετε, να του τραγουδήσετε και να του γουργουρίσετε, καθώς αλλάζετε την πάνα του, το μπανιαρίζετε, ψωνίζετε ή οδηγείτε.

  Γνωρίστε το μωρό σας. Μάθετε τι κάνει το μωρό σας χαρούμενο ή δυστυχισμένο, τι  το ενθουσιάζει και τι το κάνει να βαριέται τι το ηρεμεί και τι το διεγείρει, δίνοντας τη μεγαλύτερη προσοχή σε αυτά  που μαθαίνετε από το μωρό σας και όχι σε αυτά που μαθαίνετε από τα βιβλία ή από αυτούς που σας δίνουν συμβουλές.

  Μην το πιέζετε. Διασκεδάστε το. Κανείς,ούτε εσείς ούτε το μωρό σας, δεν θα έχει κάποιο όφελος αν σας απασχολεί διαρκώς το επίπεδο της απόδοσής του. Η άσκηση πίεσης όχι μόνο δεν επιταχύνει τη μάθηση και την ανάπτυξη, αλλά μπορεί και να τις παρακωλύει. 

  Δώστε του ελευθερία. Η επαρκής προσοχή έχει ζωτική σημασία. Η υπερβολική προσοχή όμως μπορεί να το πνίξει. Αν και τα παιδιά έχουν την ανάγκη να ξέρουν ότι θα έχουν βοήθεια όταν την χρειαστούν, έχουν επίσης την ανάγκη να μάθουν πως να τη βρίσκουν μόνα τους. Βεβαίως θα πρέπει να παίζετε με το παιδί σας και να περνάτε κάποιες ώρες μαζί του, αλλά μερικές φορές απλώς αφήστε το να παίξει με τα παιχνίδια του και φύγετε.

  Το μωρό σας είναι ο αρχηγός! Ακολουθήστε το! Ακολουθήστε τον αρχηγό και βεβαιωθείτε ότι το μωρό σας είναι ο αρχηγός και όχι εσείς. Το να επιτρέπετε στο μωρό σας να παίρνει τα ηνία που και που, όχι μόνο ενισχύει τη μάθηση, καθώς επωφελείται τη στιγμή που μαθαίνει κάτι, αλλά επίσης ενισχύει την εκκολαπτόμενη αίσθηση της αυτοπεποίθησης, καθώς του δίνετε να καταλάβει ότι τα ενδιαφέροντά του αξίζουν την προσοχή της μαμάς του.

  Χρονομετρήστε σωστά. Ένα μωρό βρίσκεται συνήθως σε ένα από τα έξι στάδια συνείδησης: 1) βαθύ ή ήσυχο ύπνο, 2) ελαφρύ ή ενεργό ύπνο, 3) υπνηλία, 4) κινητική εγρήγορση που συνοδεύεται από ενδιαφέρον για φυσικές δραστηριότητες, 5) ανησυχία και κλάμα και 6) ήσυχη εγρήγορση. Κατά τη διάρκεια της κινητικής εγρήγορσης μπορείτε να ενθαρρύνετε πιο αποτελεσματικά τη φυσική ανάπτυξη και κατά την ήσυχη εγρήγορση μπορείτε να ενθαρρύνετε άλλους τρόπους μάθησης. Να έχετε επίσης υπόψιν σας ότι τα βρέφη έχουν πολύ μικρή διάρκεια προσοχής. 

  Επιβραβεύστε το. Όταν το μωρό σας αρχίζει να επιτυγχάνει πράγματα (όταν χαμογελάει, χτυπάει την κουδουνίστρα, σηκώνει τους ώμους και τα χέρια του από το στρώμα, γυρίζει από την άλλη πλευρά ή πιάνει με επιτυχία ένα παιχνίδι) δείξτε του ότι το επιδοκιμάζεται. Επιδοκιμάστε το με αγκαλιές, επευφημίες, χειροκροτήματα............

  "Τι να περιμένεις τον πρώτο χρόνο",  Murkoff