Η μητρική αγάπη, καθώς ανέφερα εκεί, είναι μια χωρίς όρους επιβεβαίωση της ζωής του παιδιού και των αναγκών του. Σ' αυτή την περιγραφή μια σημαντική παρατήρηση πρέπει να προστεθεί. Η επιβεβαίωση της ζωής του παιδιού έχει δύο όψεις: η μία είναι η φροντίδα και η ευθύνη, οι απόλυτα αναγκαίες για τη διαφύλαξη της ζωής του παιδιού και την ανάπτυξή του, η άλλη πηγαίνει πιο μακριά από την απλή συντήρηση. Είναι η στάση εκείνη που ενσταλάζει στο παιδί την αγάπη για την ζωή, που του δίνει το συναίσθημα: είναι ωραίο να είσαι ζωντανός, είναι ωραίο να είσαι ένα αγόρι ή κορίτσι, είναι ωραίο να βρίσκεσαι σε αυτή τη γη. Αυτές οι δύο όψεις της μητρικής αγάπης εκφράζονται πολύ περιεκτικά στη βιβλική ιστορία της δημιουργίας. Ο Θεός δημιουργεί τον κόσμο και τον άνθρωπο. Αυτό αντιστοιχεί στην απλή φροντίδα και επιβεβαίωση της ύπαρξης. Αλλά ο Θεός πηγαίνει πιο μακριά απ΄ αυτήν την ελάχιστη προσφορά. Ύστερα από κάθε μέρα της δημιουργίας της φύσης και του ανθρώπου, ο Θεός λέει: " Αυτό είναι καλό!". Η μητρική αγάπη, σ' αυτό το δεύτερο στάδιο, κάνει το παιδί να νιώθει: είναι ωραίο που έχω γεννηθεί. Αυτό ενσταλάζει στο παιδί την αγάπη για τη ζωή κι όχι μόνο την επιθυμία να παραμείνει ζωντανό. Η ίδια ιδέα μπορούμε να δούμε ότι εκφράζεται σ' έναν άλλο βιβλικό συμβολισμό. Η γη της επαγγελίας (η γη είναι πάντα μητρικό σύμβολο) περιγράφεται με το γάλα και το μέλι που ρέουν άφθονα. Το γάλα είναι το σύμβολο της πρώτης έννοιας της αγάπης, δηλαδή της φροντίδας και της ασφάλειας. Το μέλι συμβολίζει τη γλυκύτητα της ζωής, την αγάπη γι' αυτήν και την ευτυχία να είναι κανείς ζωντανός. Οι περισσότερες μητέρες είναι ικανές να δώσουν "γάλα", λίγες όμως είναι ικανές να δώσουν και "μέλι". Για να είναι ικανή μια μητέρα να δώσει μέλι, δε φτάνει να είναι μόνο μια "καλή μητέρα", αλλά και ένα ευτυχισμένο άτομο. Σ' αυτό το στόχο πολλές μητέρες δε φτάνουν. Η επίδραση τους στο παιδί είναι αποφασιστική. Η αγάπη της μητέρας για τη ζωή είναι τόσο μεταδοτική, όσο και η αγωνία της. Και οι δύο καταστάσεις έχουν μια βαθιά επίδραση στην όλη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού. Μπορεί κανείς πραγματικά να διακρίνει ανάμεσα στα παιδιά -και στους ενήλικες- εκείνα που πήραν μόνο "γάλα" και εκείνα που πήραν "γάλα και μέλι".
Σε αντίθεση με την αδελφική και ερωτική αγάπη, που είναι αγάπη ανάμεσα σε ίσους, η σχέση της μητέρας και του παιδιού είναι από την ίδια της τη φύση σχέση ανισότητας. Ο ένας έχει ανάγκη απ' όλη τη βοήθεια και ο άλλος την προσφέρει. Γι' αυτόν τον αλτρουιστικό και ανιδιοτελή χαρακτήρα της, η μητρική αγάπη έχει θεωρηθεί σαν το ανώτερο είδος αγάπης και ο πιο ιερός συναισθηματικός δεσμός. Φαίνεται ωστόσο πως το πραγματικό κατόρθωμα της μητρικής αγάπης βρίσκεται όχι στην αγάπη της μητέρας για το νήπιο αλλά στην αγάπη της για το παιδί που μεγαλώνει. Στην πραγματικότητα η πλειοψηφία των μητέρων αγαπάνε τα παιδιά όσο ακόμα είναι μικρά και εξαρτώνται ολοκληρωτικά απ΄αυτές. Οι περισσότερες γυναίκες θέλουν παιδιά, είναι ευτυχισμένες με το νεογέννητο και πρόθυμες να το φροντίσουν. Κι αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι δεν παίρνουν τίποτα σαν ανταπόδοση από το παιδί, εκτός από ένα χαμόγελο ή την έκφραση ικανοποίησης στο πρόσωπό του. Φαίνεται πως αυτή η στάση της αγάπης έχει κατά ένα μέρος τις ρίζες της σ' έναν ενστικτώδες κόσμο που βρίσκεται στα ζώα καθώς και στο ανθρώπινο θηλυκό. Αλλά οποιοδήποτε κι αν είναι το βάρος αυτού του ενστίκτου, υπάρχουν επίσης οι ειδικά ψυχολογικοί παράγοντες που είναι υπεύθυνοι γι αυτό το είδος της μητρικής αγάπης. Όσο νιώθει πως το νήπιο είναι μέρος του εαυτού της, η αγάπη της μητέρας και η λατρεία της είναι ίσως ικανοποίηση του ναρκισσισμού της. Ένα άλλο ελατήριο μπορεί να βρεθεί στην επιθυμία της μητέρας για δύναμη ή κατοχή. Το παιδί, αδύναμο για οτιδήποτε και ολοκληρωτικά υποκείμενο στη θέληση της μητέρας, αποτελεί ένα φυσικό αντικείμενο ικανοποίησης για μια αυταρχική και κτητική γυναίκα.
Αν και συνηθισμένα τα ελατήρια αυτά, είναι πιθανό λιγότερο σημαντικά και λιγότερο κοινά από εκείνο το κίνητρο που μπορεί να ονομαστεί ανάγκη για υπέρβαση. Αυτή η ανάγκη για υπέρβαση είναι μια από τις βασικές ανάγκες του ανθρώπου, και έχει τις ρίζες της στο γεγονός της αυτεπίγνωσης. Στο γεγονός ότι ο άνθρωπος δεν είναι ικανοποιημένος με το ρόλο ενός απλού δημιουργήματος, ότι δεν μπορεί να δεχτεί τον. εαυτό του σαν ένα ζάρι που το πέταξαν πάνω στο τραπέζι. Έχει ανάγκη να αισθάνεται σαν δημιουργός, να υπερβεί τον παθητικό ρόλο του δημιουργήματος. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να πετύχει κανείς αυτή την ικανοποίηση της δημιουργίας. Ο πιο φυσικός αλλά και ο πιο εύκολος είναι η φροντίδα και η αγάπη της μητέρας για το δικό της δημιούργημα. Υπερβαίνει τον εαυτό της στο νήπιό της, η αγάπη της γι' αυτό δίνει στη ζωή της νόημα και σημασία. (Ακριβώς στην αδυναμία του αρσενικού φύλου να ικανοποιήσει την ανάγκη του για υπέρβαση με την τεκνοποίηση βρίσκεται η παρόρμηση του να υπερβεί τον εαυτό του δημιουργώντας πράγματα και ιδέες.)
Αλλά το παιδί πρέπει να μεγαλώσει. Πρέπει να ξεφύγει από τη μήτρα της μητέρας, από το μαστό της. Πρέπει τελικά να γίνει μια εντελώς χωριστή ανθρώπινη ύπαρξη. Η πραγματική ουσία της μητρικής αγάπης είναι η φροντίδα για την ωρίμανση του παιδιού, κι αυτό σημαίνει να θέλει την απομάκρυνσή του από αυτήν. Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά από την ερωτική αγάπη. Στην ερωτική αγάπη δύο άνθρωποι που ήταν χωρισμένοι, ξένοι, γίνονται ένα. Στη μητρική αγάπη δύο άνθρωποι που ήταν ένα αποχωρίζονται. Η μητέρα όχι μόνο πρέπει να ανεχθεί, αλλά πρέπει να επιθυμεί και να βοηθήσει τον αποχωρισμό του παιδιού. Είναι ακριβώς σ' αυτό το στάδιο όπου πολλές μητέρες αποτυγχάνουν στο καθήκον της μητρικής αγάπης, επειδή μόνο σ' αυτό το στάδιο η μητρική αγάπη γίνεται ένα τόσο δύσκολο καθήκον, που απαιτεί ανιδιοτέλεια και ικανότητα να δίνεις το παν και να μη θέλεις τίποτε άλλο παρά μόνο την ευτυχία του αγαπημένου. Η ναρκισσιστική, η αυταρχική, η κτητική γυναίκα μπορεί να πετύχει στο να είναι μια μητέρα "με αγάπη" μόνο στην περίοδο που το παιδί είναι μικρό. Μόνο η γυναίκα που αγαπά πραγματικά, η γυναίκα που είναι πιο ευτυχισμένη όταν δίνει παρά όταν παίρνει, που είναι σταθερά θεμελιωμένη στη δική της ύπαρξη, μπορεί να είναι μια μητέρα που αγαπά όταν το παιδί βρίσκεται στο στάδιο του αποχωρισμού.
Η μητρική αγάπη για το παιδί που μεγαλώνει, αγάπη που δε θέλει τίποτε για τον εαυτό της, είναι ίσως η μορφή της αγάπης που πιο δύσκολα πετυχαίνεται. Κι είναι πολύ εύκολο να ξεγελαστεί κανείς εξαιτίας της ευκολίας με την οποία μια μητέρα αγαπά το νήπιό της. Αλλά ακριβώς εξαιτίας αυτής της δυσκολίας μια γυναίκα μπορεί να είναι μια μητέρα που αληθινά αγαπά αν έχει την ικανότητα της ¨αγάπης", αν είναι δηλαδή ικανή να αγαπά τον άντρα της, άλλα παιδιά, τους ξένους, κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Η γυναίκα που δεν είναι ικανή για την αγάπη με αυτήν την έννοια, μπορεί να είναι μια στοργική μητέρα στην περίοδο που το παιδί της είναι μικρό. Πλην όμως δε μπορεί να είναι μια μητέρα που αγαπά, πράγμα που δοκιμάζεται την προθυμία της να υποστεί το χωρισμό και να συνεχίσει ν' αγαπά και μετά το χωρισμό.
Σε αντίθεση με την αδελφική και ερωτική αγάπη, που είναι αγάπη ανάμεσα σε ίσους, η σχέση της μητέρας και του παιδιού είναι από την ίδια της τη φύση σχέση ανισότητας. Ο ένας έχει ανάγκη απ' όλη τη βοήθεια και ο άλλος την προσφέρει. Γι' αυτόν τον αλτρουιστικό και ανιδιοτελή χαρακτήρα της, η μητρική αγάπη έχει θεωρηθεί σαν το ανώτερο είδος αγάπης και ο πιο ιερός συναισθηματικός δεσμός. Φαίνεται ωστόσο πως το πραγματικό κατόρθωμα της μητρικής αγάπης βρίσκεται όχι στην αγάπη της μητέρας για το νήπιο αλλά στην αγάπη της για το παιδί που μεγαλώνει. Στην πραγματικότητα η πλειοψηφία των μητέρων αγαπάνε τα παιδιά όσο ακόμα είναι μικρά και εξαρτώνται ολοκληρωτικά απ΄αυτές. Οι περισσότερες γυναίκες θέλουν παιδιά, είναι ευτυχισμένες με το νεογέννητο και πρόθυμες να το φροντίσουν. Κι αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι δεν παίρνουν τίποτα σαν ανταπόδοση από το παιδί, εκτός από ένα χαμόγελο ή την έκφραση ικανοποίησης στο πρόσωπό του. Φαίνεται πως αυτή η στάση της αγάπης έχει κατά ένα μέρος τις ρίζες της σ' έναν ενστικτώδες κόσμο που βρίσκεται στα ζώα καθώς και στο ανθρώπινο θηλυκό. Αλλά οποιοδήποτε κι αν είναι το βάρος αυτού του ενστίκτου, υπάρχουν επίσης οι ειδικά ψυχολογικοί παράγοντες που είναι υπεύθυνοι γι αυτό το είδος της μητρικής αγάπης. Όσο νιώθει πως το νήπιο είναι μέρος του εαυτού της, η αγάπη της μητέρας και η λατρεία της είναι ίσως ικανοποίηση του ναρκισσισμού της. Ένα άλλο ελατήριο μπορεί να βρεθεί στην επιθυμία της μητέρας για δύναμη ή κατοχή. Το παιδί, αδύναμο για οτιδήποτε και ολοκληρωτικά υποκείμενο στη θέληση της μητέρας, αποτελεί ένα φυσικό αντικείμενο ικανοποίησης για μια αυταρχική και κτητική γυναίκα.
Αν και συνηθισμένα τα ελατήρια αυτά, είναι πιθανό λιγότερο σημαντικά και λιγότερο κοινά από εκείνο το κίνητρο που μπορεί να ονομαστεί ανάγκη για υπέρβαση. Αυτή η ανάγκη για υπέρβαση είναι μια από τις βασικές ανάγκες του ανθρώπου, και έχει τις ρίζες της στο γεγονός της αυτεπίγνωσης. Στο γεγονός ότι ο άνθρωπος δεν είναι ικανοποιημένος με το ρόλο ενός απλού δημιουργήματος, ότι δεν μπορεί να δεχτεί τον. εαυτό του σαν ένα ζάρι που το πέταξαν πάνω στο τραπέζι. Έχει ανάγκη να αισθάνεται σαν δημιουργός, να υπερβεί τον παθητικό ρόλο του δημιουργήματος. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να πετύχει κανείς αυτή την ικανοποίηση της δημιουργίας. Ο πιο φυσικός αλλά και ο πιο εύκολος είναι η φροντίδα και η αγάπη της μητέρας για το δικό της δημιούργημα. Υπερβαίνει τον εαυτό της στο νήπιό της, η αγάπη της γι' αυτό δίνει στη ζωή της νόημα και σημασία. (Ακριβώς στην αδυναμία του αρσενικού φύλου να ικανοποιήσει την ανάγκη του για υπέρβαση με την τεκνοποίηση βρίσκεται η παρόρμηση του να υπερβεί τον εαυτό του δημιουργώντας πράγματα και ιδέες.)
Αλλά το παιδί πρέπει να μεγαλώσει. Πρέπει να ξεφύγει από τη μήτρα της μητέρας, από το μαστό της. Πρέπει τελικά να γίνει μια εντελώς χωριστή ανθρώπινη ύπαρξη. Η πραγματική ουσία της μητρικής αγάπης είναι η φροντίδα για την ωρίμανση του παιδιού, κι αυτό σημαίνει να θέλει την απομάκρυνσή του από αυτήν. Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά από την ερωτική αγάπη. Στην ερωτική αγάπη δύο άνθρωποι που ήταν χωρισμένοι, ξένοι, γίνονται ένα. Στη μητρική αγάπη δύο άνθρωποι που ήταν ένα αποχωρίζονται. Η μητέρα όχι μόνο πρέπει να ανεχθεί, αλλά πρέπει να επιθυμεί και να βοηθήσει τον αποχωρισμό του παιδιού. Είναι ακριβώς σ' αυτό το στάδιο όπου πολλές μητέρες αποτυγχάνουν στο καθήκον της μητρικής αγάπης, επειδή μόνο σ' αυτό το στάδιο η μητρική αγάπη γίνεται ένα τόσο δύσκολο καθήκον, που απαιτεί ανιδιοτέλεια και ικανότητα να δίνεις το παν και να μη θέλεις τίποτε άλλο παρά μόνο την ευτυχία του αγαπημένου. Η ναρκισσιστική, η αυταρχική, η κτητική γυναίκα μπορεί να πετύχει στο να είναι μια μητέρα "με αγάπη" μόνο στην περίοδο που το παιδί είναι μικρό. Μόνο η γυναίκα που αγαπά πραγματικά, η γυναίκα που είναι πιο ευτυχισμένη όταν δίνει παρά όταν παίρνει, που είναι σταθερά θεμελιωμένη στη δική της ύπαρξη, μπορεί να είναι μια μητέρα που αγαπά όταν το παιδί βρίσκεται στο στάδιο του αποχωρισμού.
Η μητρική αγάπη για το παιδί που μεγαλώνει, αγάπη που δε θέλει τίποτε για τον εαυτό της, είναι ίσως η μορφή της αγάπης που πιο δύσκολα πετυχαίνεται. Κι είναι πολύ εύκολο να ξεγελαστεί κανείς εξαιτίας της ευκολίας με την οποία μια μητέρα αγαπά το νήπιό της. Αλλά ακριβώς εξαιτίας αυτής της δυσκολίας μια γυναίκα μπορεί να είναι μια μητέρα που αληθινά αγαπά αν έχει την ικανότητα της ¨αγάπης", αν είναι δηλαδή ικανή να αγαπά τον άντρα της, άλλα παιδιά, τους ξένους, κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Η γυναίκα που δεν είναι ικανή για την αγάπη με αυτήν την έννοια, μπορεί να είναι μια στοργική μητέρα στην περίοδο που το παιδί της είναι μικρό. Πλην όμως δε μπορεί να είναι μια μητέρα που αγαπά, πράγμα που δοκιμάζεται την προθυμία της να υποστεί το χωρισμό και να συνεχίσει ν' αγαπά και μετά το χωρισμό.
Η Τέχνη της Αγάπης, Έριχ Φρόμ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου